Neima Paz (Wayuerazko Wikipedia)
Anabel Arraiza, Mentxu Ramilo eta Kepa Sarasola (Euskal Wikipedia).
Latinoamerikako hizkuntza indigenek wikipedian duten presentzia ez da oso handia. Zein da egoera hori? Zelan hobetu daiteke egoera hori? Wikimedia Argentinak eta Wikimedia Mexikok Buenos Airesen antolatu duten biltzarrean (Encuentros de la Comunidad Hispanoparlante) egin dugun aurkezpenaren laburpena egin dugu hemen. Wikipedia hizkuntza arteko lankidetzarako bideak eskaintzen dituen tresna partekatua da. Aberastasun hori azaleratzen lagundu dezakegu.
Amerika kontinente aberatsa da hizkuntzei dagokienez. Munduan 6.700 edo 7.000 hizkuntza inguru badaude, horietako 900 inguru Amerikako hizkuntza indigenak dira. Horrek esan nahi du planeta osoko hizkuntzen %12,8 direla.
Baina aberastasun hori ez da islatzen Wikipedian duten presentzian. Gaur egun, 2025eko urrian, 13 hizkuntza indigena amerikarrek baino ez dute beren bertsioa Wikipedian, hau da, 354 hizkuntzen artean %3,7k. Portzentajea ia lau aldiz txikiagoa da: %3,7, %12,8ren aldean. Hau ikusita, kultur komunitateak erronka honi aurre egiteko zeregin zabala duela ondoriozta dezakegu.
Hausnarketa lan honen egileok bi helburu jarri genituen gure lanari. Lehena, datu eguneratuak biltzea, eta, bigarrena, erronka horri ekiteko proposamenak jasotzea.
Zein da Ameriketako hizkuntza indigenen egoera Wikipedian?
Datuak Wikidatan eguneratu ditugu eta horri esker Wikipedia duten hamahiru hizkuntzen taula eskura dezakegu, baita gaur egun sortze prozesuan dauden 40 hizkuntzen taula ere (“inkubagailuan” daude).
Gainera, Wikimediak 354 wikipedien tamainari buruz eskaintzen dituen datu estatistiko orokorretatik atera ditugu azterketa honetako hizkuntzei dagozkien datuak. Bost minutu hauetan ezin gara xehetasunetan sartu, baina tailerreko orri batean dauden taula hauek azter ditzakezue. Taulak Wikidatako datuekin sortu direnez, ez da oso zaila horien bertsioak beste edozein hizkuntzatan sortzea (portugesa, Wayuera, aimara…)
Dauden hamahiru wikipediak hiztun kopuruaren arabera edo daukaten artikulu kopuruaren arabera ordenatzen baditugu, oso argi dago batetik lehenengo bostak Iberoamerikakoak direla (kitxua, guaraniera, aymara, nahuati eta wayú), eta gainerako hizkuntzak Ipar Amerikakoak direla, non hizkuntza horiek askoz hiztun gutxiago dituzten. Ipar Amerikako komunitateak proiektu dezente garatu ditu azken aldian Wikipedian bere hizkuntza-aniztasuna jasotzeko.
Wikipediak artikulu kopuruaren arabera ordenatzen dituen taulan Iberiar Penintsulako beste hizkuntza indigenak ere sartu ditugu (katalana, galegoa, euskara…) eta ikus daiteke horiek guztiek amerikarretako edozeinek baino artikulu gehiago dituztela.
Beraz, taula hori ikusita, ondoriozta dezakegu Wikipedian Iberian askoz hizkuntza gehiago daudela Iberoamerikan baino eta handiagoak direla. Azken 10-20 urteetan Iberiar hizkuntzekin egin den antzera eta Ipar Amerikan egin den lana ikusita, non Wikipedia asko sortu diren, lan ildo hori Ertamerika eta Hego Amerikara ere zabal daitekeela uste dugu.
Zer egin daiteke hizkuntza horien presentzia sustatzeko?
Gure azterketaren bigarren helburua proposamenak jasotzea izan da, epe ertainean emaitza esanguratsuak lortu ahal izateko. Oso argi dugu inportanteena dela komunitateak sortzea hizkuntza indigenen inguruan, eta gainera, komunitate horien arteko elkarlana sustatzea. Helburu hori lortzeko, hona hemen proposamen zehatz batzuk:
- Bide-orri bat, urratsez urratseko gida definitzea, hizkuntza-komunitate batek bere wikipedia bat aktibatzeko kontuan izan behar duena.
- Wikipediako kapituluetatik abiatuta, eskura dituzten baliabide eta jardueren berri ematea hizkuntza-komunitateei. Egin beharreko jarduerak (presentzialak eta birtualak)
komunitatea sortzeko aukera ematea. Adibidez, motibagarria izango litzateke udako ikastaro moduko bat antolatzea, 10-20 wikipedista indigenen artean elkartzeko aukera emango lukeena, haiek trebatzeko. Horrelako lantegi batean Wikipedia batzuek inkubagailua utzita Wikipedia ofizialetan sartu ahal izateko, eta beste hizkuntza batzuek inkubagailuan lehen urratsak emateko. - Hizkuntza-komunitate bakoitzeko pertsona bat, gutxienez, prestatzea.
- “Amerikako hizkuntza indigenen ataria” eguneratu da
- Hizkuntza-komunitateen arteko lankidetza, artikuluen sorkuntza erdiautomatikoan laguntzeko. Adibidez: hiriak, herriak, ibaiak, mendiak… tokikoak zein globalak.
- Hizkuntzaren estandar bat sortzen joatearen garrantzia. Wikipedia oso tresna erabilgarria izan daiteke euskalki ezberdinak bateratzen joateko.
Wikipedian aurkitu ditugun hiru mapa hauek argi eta garbi erakusten dute dagoen aberastasuna eta aniztasuna.
Wikipedia hizkuntza arteko lankidetzarako bideak eskaintzen dituen tresna partekatua da. Aberastasun hori azaleratzen lagundu dezakegu.
-16.jpg){kind=link}