Donostiako Informatika fakultateko irakasle talde batek oinarrizko irakasgai baterako ikasmateriala wikiliburu formatuan argitaratu du. Erabaki hori euskarazko Wikiliburuak plataforma (https://eu.wikibooks.org/) indartzeko asmoz egin dute.
Liburuak Matematika Diskretuari buruzko gaiak jorratzen ditu. Informatika Fakultatean bai “Informatikaren Ingeniaritzako Graduan” eta bai “Adimen Artifizialeko Graduan” ere irakasgai batean landu egiten den alorra da. Informatikaz haratago, beste hainbat arlotan beharrezkoa den oinarrizko ezagutza matematikoa jasotzeko ere garrantzitsua da.
EHUko irakasle diren aldetik, euskarazko irakaskuntzarako testu hau landu eta argitaratu dute, ikasleari eskola-saioetan emandako azalpenetan sakontzeko lagungarri izango zaiolakoan.
Bi formatutan jarri dute eskuragarri: wiki formatuan eta PDF formatuan. Horrela, dinamikoagoa izan daitekeen wiki formatuarekin batera, wikiliburuak 2025ean duen bertsio zainduaren argazki finko bat bertan geratuko da.
Urtez urte, lan handia egiten da euskarazko liburugintzan bai EHUn, bai UEUn, bai Elhuyar-en, eta bai beste hainbat erakundetan ere; horien osagarri izan daiteke wikiliburuen aukera. Bide horrek euskarazko ikasmaterialgintza dinamizatzeko aukera berriak irekitzen ditu eta egileek bide berri hori bultzatu nahi izan dute.
Latinoamerikako hizkuntza indigenek wikipedian duten presentzia ez da oso handia. Zein da egoera hori? Zelan hobetu daiteke egoera hori? Wikimedia Argentinak eta Wikimedia Mexikok Buenos Airesen antolatu duten biltzarrean (Encuentros de la Comunidad Hispanoparlante) egin dugun aurkezpenaren laburpena egin dugu hemen. Wikipedia hizkuntza arteko lankidetzarako bideak eskaintzen dituen tresna partekatua da. Aberastasun hori azaleratzen lagundu dezakegu.
Amerika kontinente aberatsa da hizkuntzei dagokienez. Munduan 6.700 edo 7.000 hizkuntza inguru badaude, horietako 900 inguru Amerikako hizkuntza indigenak dira. Horrek esan nahi du planeta osoko hizkuntzen %12,8 direla.
Baina aberastasun hori ez da islatzen Wikipedian duten presentzian. Gaur egun, 2025eko urrian, 13 hizkuntza indigena amerikarrek baino ez dute beren bertsioa Wikipedian, hau da, 354 hizkuntzen artean %3,7k. Portzentajea ia lau aldiz txikiagoa da: %3,7, %12,8ren aldean. Hau ikusita, kultur komunitateak erronka honi aurre egiteko zeregin zabala duela ondoriozta dezakegu.
Hausnarketa lan honen egileok bi helburu jarri genituen gure lanari. Lehena, datu eguneratuak biltzea, eta, bigarrena, erronka horri ekiteko proposamenak jasotzea.
Zein da Ameriketako hizkuntza indigenen egoera Wikipedian?
Datuak Wikidatan eguneratu ditugu eta horri esker Wikipedia duten hamahiru hizkuntzen taula eskura dezakegu, baita gaur egun sortze prozesuan dauden 40 hizkuntzen taula ere (“inkubagailuan” daude).
Gainera, Wikimediak 354 wikipedien tamainari buruz eskaintzen dituen datu estatistiko orokorretatik atera ditugu azterketa honetako hizkuntzei dagozkien datuak. Bost minutu hauetan ezin gara xehetasunetan sartu, baina tailerreko orri batean dauden taula hauek azter ditzakezue. Taulak Wikidatako datuekin sortu direnez, ez da oso zaila horien bertsioak beste edozein hizkuntzatan sortzea (portugesa, Wayuera, aimara…)
Dauden hamahiru wikipediak hiztun kopuruaren arabera edo daukaten artikulu kopuruaren arabera ordenatzen baditugu, oso argi dago batetik lehenengo bostak Iberoamerikakoak direla (kitxua, guaraniera, aymara, nahuati eta wayú), eta gainerako hizkuntzak Ipar Amerikakoak direla, non hizkuntza horiek askoz hiztun gutxiago dituzten. Ipar Amerikako komunitateak proiektu dezente garatu ditu azken aldian Wikipedian bere hizkuntza-aniztasuna jasotzeko.
Wikipediak artikulu kopuruaren arabera ordenatzen dituen taulan Iberiar Penintsulako beste hizkuntza indigenak ere sartu ditugu (katalana, galegoa, euskara…) eta ikus daiteke horiek guztiek amerikarretako edozeinek baino artikulu gehiago dituztela.
Beraz, taula hori ikusita, ondoriozta dezakegu Wikipedian Iberian askoz hizkuntza gehiago daudela Iberoamerikan baino eta handiagoak direla. Azken 10-20 urteetan Iberiar hizkuntzekin egin den antzera eta Ipar Amerikan egin den lana ikusita, non Wikipedia asko sortu diren, lan ildo hori Ertamerika eta Hego Amerikara ere zabal daitekeela uste dugu.
Zer egin daiteke hizkuntza horien presentzia sustatzeko?
Gure azterketaren bigarren helburua proposamenak jasotzea izan da, epe ertainean emaitza esanguratsuak lortu ahal izateko. Oso argi dugu inportanteena dela komunitateak sortzea hizkuntza indigenen inguruan, eta gainera, komunitate horien arteko elkarlana sustatzea. Helburu hori lortzeko, hona hemen proposamen zehatz batzuk:
Bide-orri bat, urratsez urratseko gida definitzea, hizkuntza-komunitate batek bere wikipedia bat aktibatzeko kontuan izan behar duena.
Wikipediako kapituluetatik abiatuta, eskura dituzten baliabide eta jardueren berri ematea hizkuntza-komunitateei. Egin beharreko jarduerak (presentzialak eta birtualak) komunitatea sortzeko aukera ematea. Adibidez, motibagarria izango litzateke udako ikastaro moduko bat antolatzea, 10-20 wikipedista indigenen artean elkartzeko aukera emango lukeena, haiek trebatzeko. Horrelako lantegi batean Wikipedia batzuek inkubagailua utzita Wikipedia ofizialetan sartu ahal izateko, eta beste hizkuntza batzuek inkubagailuan lehen urratsak emateko.
Hizkuntza-komunitate bakoitzeko pertsona bat, gutxienez, prestatzea.
“Amerikako hizkuntza indigenen ataria” eguneratu da
Hizkuntza-komunitateen arteko lankidetza, artikuluen sorkuntza erdiautomatikoan laguntzeko. Adibidez: hiriak, herriak, ibaiak, mendiak… tokikoak zein globalak.
Hizkuntzaren estandar bat sortzen joatearen garrantzia. Wikipedia oso tresna erabilgarria izan daiteke euskalki ezberdinak bateratzen joateko.
Wikipedian aurkitu ditugun hiru mapa hauek argi eta garbi erakusten dute dagoen aberastasuna eta aniztasuna. Wikipedia hizkuntza arteko lankidetzarako bideak eskaintzen dituen tresna partekatua da. Aberastasun hori azaleratzen lagundu dezakegu.
#Euskaraldia erronka: baietz Euskal Etxe guztiek Wikipediako artikulu oso bat eduki
Munduan zehar badira 200 euskal etxe. Euskal Wikipedian jarri nahi ditugu denak. Hori lortzeko maiatzean Euskal Etxeak Munduan Zehar wikiproiektua antolatu dugu. Baietz denon artean osatzea!
Datorren urtarrilaren 25erako “Euskal Wikilarion Topaketa” antolatu dugu Eibarren, Markeskua jauregian (eskerrik asko, UEU). Euskaraz aritzen diren wikilari guztiei luzatzen diegu parte hartzeko gonbidapena. Egun osoko egitaraua osatu dugu. Aurten lehenengoz batzarra eta gero hainbat ikastaro eginez igaroko dugu goiza. Ondoren elkarrekin bazkaldu eta arratsalde partean ikastaro berriak, hitzaldiak eta editatoia izango ditugu.
Topaketa honek elkarrekin biltzea eta elkarrengandik ikastea du helburu., eta horretarako zu ere etortzera animatzen zaitugu. EDERRA IZANGO DA.
2024an, hainbat lagunen artean, lan handia egin da Wikipedian aspaldiko Begoñako errepublikari buruz. Bi artikulu nagusi garatu dira: Begoñako errepublika eta Zerrenda: Mahatsorri ospetsuak. Baina oraindik badago zer gehitu, wikiproiektu bat sortu daiteke horretan lan egiteko, paperezko liburu bat argitaratu daiteke egindakoarekin eta Wikipedian editatzeko hackatoiak antolatu daitezke Santutxun, Uribarrin edota Otxarkoagan.
Lehen erronka bat bete da 2024an: 100 mahatsorri Wikipedian
100 urte beteko dira orain urte bukaeran. 1925eko urtarrilaren lehenengoan-edo anexionatu zituen Bilbo hiriak Begoña eta Deustu errepublikak (elizateak). Urteurrena dela eta hainbat ekinbide antolatu dira gertakari horretaz historia apur bat gogoratu eta zabaltzeko. Ekinbide horietako bat Euskal Wikipedian landu da; martxoan abiatu zen Uriola.eus atarian erronka bat bota zenean mezu batean: Begoñako Errepublikako 100 “mahats-zorri” baietz Wikipedian urteurrenerako! ‘Begoñako Errepublika’ zenak 2024an 125.000tik gora biztanle ditu, baina martxoan bakarrik ziren 42 artikulu Mahatsorriak kategorian zeudenak (“begoñaztarrak” kategorian).
Martxoaz geroztik hobekuntza nabarmena egin du WikipediakoMahatsorriak kategoria horrek:
Ekainaren 18an: 105 mahatsorri eta horien artean 30 emakume.
Azaroaren 7an: 133 mahatsorri eta horien artean 37 emakume.
Listo! Lortu da martxoan jarritako helburua! Begoña Errepublikaren 100. urteurrenean badira Euskal Wikipedian Begoñako 100 pertsona! Martxoan hori lortzea gaitza izango zela zirudien, baina azkenean 133 ere lortu dira!
Wikiliburu bat osatu da artikulu guzti horiekin, ia 600 orri ditu. PediaPress argitaletxekoek formatu-akats batzuk dituzte, baina azaroan zehar konpondu ditzaketela agindu dute.
Orain arte lan hau batez ere bost lagun hauen artean egin dugu: Esteban Kadarso, Alex Urkaregi, Jose Ramon Etxebarria, Joseba Sarasola eta Kepa Sarasola. Baina aholkulari kolaboratzaile batzuk ere izan ditugu alboan: Adur Larrea, Ainhoa Latatu, Ander Gabiola, Andoni Olibares, Bagabiltza Sestao, GrafiazKar – Arantza Prieto, Hektor Ortega, Ima Aramendia, Irati Calvo, Jabier Gutierrez, Joseba Pinilla, Juanan Olmo, Kepa Zarraga, Maribe Sarasola, Nekane Aramendia, eta Txus Sarasola.
Baina oraindik gehiago egin daiteke (‘Begoñako errepublika’ wikiproiektua)
Baina hau ez da bukaera, hasiera baizik. Konturatu gara, oraindik mahatsorri asko geratzen dira Wikipedian sartzeko. Wikipedian editatzeko saio batzuk antolatu ditzakegu eta horietan hauek izan daitezke lantzeko hurrengo urrats batzuk:
Berton aldizkarian mahatsorri asko azaldu ziren 1996-2016 urteetan, hortik eraman daitezke batzuk Wikipediara. Tamalez Berton aldizkariko bertsio digitala txukun egon zen oraind ela gutxi arte, baina ez dabil aurten. ea konpontzen den, mesedez!
Sortu ditugun hainbat artikulutan ez dago argazkirik. Edozein argazki ezin da jarri Wikipedian, CC-BY-SA lizentzia eduki behar da. Pena da, Santutxu Zaharra atarian argazki asko dago, baina lizentziari buruz ez da ezer esaten, eta horrela ezin dira jarri Wikipedian. Noizbait “gazte-kuadrila” batek hori hobetu edo horrelako beste argazki-bilduma bat egin beharko luke, baina… euskaraz, eta lizentziarena ondo adierazita, ahal den guztietan CC-BY-SA lizentzia librearekin (Ikus eredu gisa Donostiako Egia auzoan sortu duten ataria: GORDEGIA.EUS)
Wikipedian Begoñako Errepublika artikulua handitzen dabil apurka-apurka. Batzuen artean hobetzen ari gara. Santutxu, Otxarkoaga, Txurdinaga, eta Uribarri artikuluetan ere hobekuntza handia egin da azken hilabete hauetan, eta horretan ere oraindik badago zer hobetu.
Koldo Etxaniz*, Galder Gonzalez**, Lorea Loinaz*, Ane Paniagua*, Kepa Sarasola* ** eta Ana Zelaia* .* Informatika Fakultatea, UPV/EHU .** Euskal Wikilarien Kultur Elkartea (EWKE)
Galdera hauen erantzunak lor daitezke Wikidatako datuekin?
Euskal musika-talde eta kantarien artean, zeintzuk dira album gehien plazaratu dituztenak?
Zein urtetan plazaratu dira euskarazko musika-album gehien?
Nola eboluzionatu du urtez urte euskarazko albumen kopuruak genero artistikoaren arabera? Eta sexu edo generoaren arabera?
Mikel Laboa, Benito Lertxundi eta Gatiburen albumak ikus ditzakegu urtez urteko ardatz batean tartekatuta?
Nongoak dira euskal musikariak? Zein herritan jaio dira?
2018an antzeko galderak erantzuteko lan ikusgarri bat aurkeztu zen blog honetan bertan, (“Euskal literaturaren armiarma sarea Wikidatan aztergai”), kasu hartan galderak musikari buruz ez, literaturako liburuei buruz izan ziren. Orain, berdin egin daiteke musika-albumekin?
Erantzuna erraza da: “Bai, jakina, datuak edukiz gero egin daiteke”. Wikidata oso tresna baliagarria da; kontsulta, azterketa eta grafika oso interesgarriak sor daitezke, baina horrelakorik ezin da lortu daturik ez badago.
Bada, horixe izan da 2023an Donostiako Informatika Fakultateko ikasle batzuek hartu zuten erronka: erantzun horiek lortu ahal izateko Wikidatako datuak osatzea. Aurretik Wikidatan baziren euskal musikari buruzko datu batzuk, hainbat wikilarik azken 10 urteetan modu soltean sartuak. Horiez gain, Musikasten (https://www.musikasten.eus) eta Badok (https://www.badok.eus) atariek horrelako datu batzuk badituztenez, azkenean atari bietan, batean eta bestean, daudenekin lortu da hainbat kantari, musika-talde eta albumen datuekin multzo minimo bat sortzea, eta horrela goiko galderei erantzun itxuroso bat eman ahal zaie. Ez da erantzun osoa, datu guztiak ez baitaude, baina ideia bat sortzeko balio du eta datu gehiago sartuz gero erantzun zehatzagoak lortu ahal izango dira etorkizunean. Bitartean, gainera, lortutako erantzun horiek beste hizkuntza batzuekin ere kontsulta daitezke, eta horrela hizkuntzen arteko konparazio batzuk ere egin daitezke.
Lan hau teknikoki nola egin dugun azaltzeko xehetasunak bukaeran jarri ditugu, atal hori ez da irakurle guztientzat, antzeko lanak egin nahi dituenarentzat baizik. Hor azaldu dugu konputagailuan zer programatu behar izan dugun eta Wikidatan musika-datu horien errepresentazio estandarra nolakoa den. Bestalde, badok.eus ataria askoz konpletoagoa denez, Wikidatako datuetan sistematikoki gehitu ditugu estekak Badokera bideratzeko. Horrela, klik bakar batean joan ahal izango da erabiltzailea informazio sakonagoaren bila.
Egindako lana eginda, orain Wikidatan datu multzo minimo bat dugula, galderak egin ditzakegu Wikidata kontsultatzeko webgunearen bitartez (query.wikidata.org). Adibidez:
Beste galdera mota bat: Nola eboluzionatu du urtez urte euskarazko albumen kopuruak? Bi grafiko erakutsiko ditugu; batetik, urtez urte zenbat album argitaratu diren euskaraz (beti ere Wikidatan dauden datuen arabera):
Ikusten denez guztira euskarazko 1228 album daude Wikidatan, eta horietatik 1015 sartu ditugu wikiproiektu honetan hau da dauden albumen %82,6 wikiproiektu honen bitartez sartu dira, Oraindik ez daude denak baina, gogoratu bi muga ditugula, alde batetik badok.eus atarian 300 talde esanguratsuenen albumak bakarrik hartu ditugula (Musikasten kodea zituztenak), eta beste aldetik, 2022raino datuak baino ez ditugula sartu.
Beste galdera mota bat: Nola eboluzionatu du urtez urte euskarazko albumen kopuruak genero artistikoaren arabera?
Espainierazko interpretatzaileen album kopurua urteko, genero artistikoaren arabera. (barra-diagrama) Diagraman nabaritu dezakegu rocka (urdin iluna), popa(urdin iluna), pop rocka (hori iluna), pop latinoa (teila kolorea) eta regueton-a (hori argia) genero nagusiak direla. 2000ko hamarkadan album asko dago, 2009an 170 izatera heldu ziren, baina harrezkero asko jaitzi ziren argitaratu tako albumen kopurua. 1969 baino lehenago album gutxi argitaratu ziren; hori ere ikusten da euskarazko produkzioan, euskarazko lehen albuma 1967an merkaturatu zuten.
Beste galdera mota bat: Nola eboluzionatu du urtez urte euskarazko albumen kopuruak generoaren arabera?
Interpretatzaile bakarlarien generoa aztertuta ikus daiteke gizonezkoen albumak direla nagusi. 2017-2021 tartean emakumeen presentzia handitu egin zen apur bat.
Beste galdera mota bat: Nongoak dira euskal musikariak? Zein herritan jaio dira?
640 musikari edo talde azaltzen dira, gehienak kosta aldekoak dira, baina badira musikariak herrialde guztietan, baita Mexikon, Puerto Ricon eta AEBetan ere. Mapa interaktiboan posible da puntu gorrietan klikatzea, herri horretako musikariak ziren diren ikusteko. Beheko irudian Ezterenzubi herrian klikatuta Eñaut Eizmendiren datuak azaldu dira.
Euskal musika-taldeen eta haien albumen zerrenda luzea da. Une honetan badok.eus webgunean 1.350 talde inguru daude. Horietatik 300 talde besterik ez ditugu landu, Wikidatan musikastenID identifikadorea dutenak. Horrela gure lana pisu handieneko interpretatzaileekin bakarrik egin dugu, 300 talde horien Wikidata itemak eta haien albumak (garrantzitsuak diren batzuk, gutxienez) modu koherentean sortzen saiatu gara.
Proiektua amaitu dugun unean, guztira 300 interpretatzaileren eta 1144 albumen erregistroak daude Wikidatan. Denek ez dute informazio bera gordetzen, batzuek informazio gehiago dute, baina garrantzitsuena nabarmentzearren, honakoa esan dezakegu:
Egitura estandar bati jarraituz sortuak izan dira. Horri esker, euskal musikarako sortu ditugun SPARQL kontsultak erraz molda daitezke beste hizkuntzekin ere erabiltzeko, frantsesezko albumak bilatzeko, esaterako.
Album guztiek dute informazio minimo bat, garrantzitsuena dena (interpretatzailea, diskoaren izenburua, genero artistikoa, urtea, hizkuntza eta badok.eus-erako esteka).
Denek dute badok.eus webgunerako esteka eta horietako batzuek Musikasten webgunerakoa ere. Wikidatan zeudenei eta esteka ez zutenei gehitu zaie. Horri esker, edozein erabiltzaile klik bakar batean joan ahal izango da zuzenean Badok atarira informazio sakonagoaren bila.
Postdata (2025-07-14): Guztira euskarazko 2025eko uztailean 1228 album daude Wikidatan, eta horietatik 1015 dira wikiproiektu honetan sartu ditugunak, hau da, dauden albumen %82,6 wikiproiektu honen bitartez sartu ditugu, Oraindik ez daude denak baina, gogoratu bi muga ditugula, alde batetik badok.eus atarian 300 talde esanguratsuenen albumak bakarrik hartu ditugula (Musikasten kodea zituztenak), eta beste aldetik, 2022rainko datuak baino ez ditugula sartu.
Artikulu honetan aurkezten dugun lana aurrera eramateko erabili behar izan ditugun tresna guztiak aipatzen ditugu atal honetan. Izan ere, jakin badakigu proiektu honek jarraipena izan dezakeela, eta hobekuntzarekin aurrera egiteko prest ager daitezkeen ikasleei ondo etorriko zaiela erabilitako tresnen informazioa izatea.
Tresna informatiko horiek berriak ziren Koldo, Lorea eta Ane ikasleentzat proiektuan lanean hasi ziren unean. Sekula ez zuten Python programazio-lengoaiarekin lan egiteko aukerarik izan, ez zekiten Wikidata nola antolatuta zegoen, ezta Wikipediaren eta Wikidataren arteko lotura nola egiten zen. Proiektu honi esker ikasi dute hori guztia.
Egindako programak eta horien dokumentazioa Ane, Koldo eta Lorearen Github orrian daude:
Esan bezala, Euskal musikan erreferentzia nagusi den badok.eus atarian 1.350 talde inguru daude guztira, eta horietatik 300 talde besterik ez ditugu landu. Musika-talde eta album gehiago gehitu litezke. Badok atarikoak interesatuta baleude, beren informazio aberatsera kontsultak bideratzeko lagungarri ikusiko balute, eurekin lankidetzan egin liteke.
Euskal musikarientzat sortu ditugun Wikidata erregistroak Wikipediako artikuluekin lotu litezke masiboki, esate baterako, Hertzainak taldekoa dagoen bezala.
Musika-taldeak eta album berriak sortuko dira etorkizunean. Horien datuak gehitu egin beharko dira Wikidatan. Wikilari boluntarioek egin dezakete lan hori banaka-banaka eskuz sartuz, edo lan hori errazteko eta datuak eguneratuta edukitzeko laguntza informatikoak sor litezke.
Koldo Etxaniz*, Galder Gonzalez**, Lorea Loinaz*, Ane Paniagua*, Kepa Sarasola* ** eta Ana Zelaia* .* Informatika Fakultatea, UPV/EHU .** Euskal Wikilarien Kultur Elkartea (EWKE)
Euskal Wikipediako artikulu guztien artean zenbat dira zortziko txikia neurria duten bertsoenak? Galdera horri erraz erantzuteko modu baten bila ibilita, hasieran Zortziko txikiak kategoria definitu dugu Wikipedian, eta gero bertso eta abesti herrikoien artean joan gara markatzen zortziko txiki direnak. Lehenengo saio bat izan da eta ez da intentsiboa izan, abesti modernoetan ere egongo dira horrelakoak, baina eskuzko markaketa hori bukatutakoan 23 artikulu agertzen dira kategoria honetan. Beheko irudian 25 artikulu daude, baina hor azaltzen diren Bertso eta Zortziko txiki artikuluak ez dira benetako zortziko txikiak.
Wikipediako kategoria hori definituta, zortziko txikiak lantzeko aukera berriak sortzen dira. Adibidez, Massviews kontsulta bat eginez erraz jakin dezakegu zenbat aldiz bisitatu diren artikulu horiek, eta zein diren bisitatuenak:
Wikidatan ere markatu ditugu kategoria horietan sartu diren artikuluak “genero artistikoa” propietatearen bidez. Gainera aipatutako oinarrizko bertso-neurri horiek definitu dira bertso-neurri kontzeptu gisa (Q89522629, poetic form). Bertsoen antolaketa hau, soneto neurriak (hamalaudun) eta ingelesezko hainbat sonetok (esaterako, Shakespeareren Sonnet 57 eta Sonnet 105) Wikidatan duten definizioa aztertu da eta antzeko egitura eman zaie euskarazko bertsolaritzako oinarrizko neurriei.
Definizio horiek eginda, Wikidata kontsulta bakar batekin ikus ditzakegu orain arte Wikidatan dauden bertso guztiak: https://w.wiki/6BuH kontsulta horretan bertsoaren neurria eta egilea eskatzen dira. Abestien kasuan egilea Noren hitzak propietatearekin definitu ohi denez, balio hori ere erakusten da. Hauek dira kontsultaren emaitzan hasieran azaltzen diren 59 bertsoak:
Listo, bertsoen neurria Wikipedian azaltzeko lehen urratsa (lehen proposamena) eginda dago. Egindako lan hori osatu behar da oraindik, apurka-apurka Wikipedian eta Wikidatan bertso askoren artikuluak gehitu daitezke oraindik. Noski, lan horretan ikaragarrizko laguntza izango da Bertsolaritzaren Datu-basea, zelako ondo egin duten eta zein sakona den sartu duten bertso ezagutza (doinuak, bertsoak, biografiak, saioak, grabazioak…). Itzela. Eskerrik asko!
WIKIDATAk 10 urte. Zer da eta nola balia dezaket? (2022-10-26)
Wikidataren 10 . urteurrenean hitzaldia bat eta tailer bat antolatu dugu. Zer da eta nola balia dezaket? Informatika ikasten Wikipedia eta Wikidata laborategi gisa hartuta
Wikipedia oso baliabide lagungarria da giza-zientzietan ikertzeko. Pertsona baten edo kontzeptu baten garrantzi soziala neurtzeko tresnak eskaintzen dizkigu Wikipediak. Pageviews web-zerbitzua erabiliz aztertu dezakegu “nonbait” gizarteak pertsona edo kontzeptu bati edo batzuei ematen dien garrantzia. Bide horretan posiblea da Wikipedian galdera hauek egitea:
Zenbat aldiz kontsultatzen da artikulu bat egunero?
Zenbat hizkuntzatako wikipediatan dago artikulu hori?
Noiz izan dira kontsulta asko?
Egon al da egunen bat ez ohiko kontsulta kopuru ikaragarri batekin?
Wikipedian dauden N pertsona emanda, zeinek hartzen ditu bisita gehien?
Informatikaria naiz, jaso ditzaket bisitei buruzko datu horiek?
Galderak: Hamar erraldoi horien artean zeinek hartu ditu kontsulta gehien Wikipedian? Egon al da egunen bat ez ohiko kontsulta kopuru ikaragarri batekin? Erantzunak: URL honetan aurkituko ditugu:
Grafiko bat eta taula bat ikusiko ditugu Pageviews webgune horretan.
Batetik grafiko batean ikusten dugu azken sei urteotan egun bakoitzean zenbat kontsulta egon diren pertsona bakoitzeko: (data-tarte txikiago bat aukera dezakezue, esaterako, hilabete bat detailean ikusteko)
Egon al da egunen bat ez ohiko kontsulta kopuru ikaragarri batekin?
Ariketak: Grafiko hori ikusita, ikertu ezazu zer gertatu zen grafiko horretako gailur bortitzetan?
Zer gertatu zen 2019ko martxo-apilrilean Txillardegirekin?
2021eko urtarrilaren 12an?
2015eko abuztuaren 20an Mitxelenarekin?
2017ko irailaren 21ean Elbira Zipitriarekin?
Eta 2016ko azaroaren 23an BIlintxekin? Hori zailagoa da azaltzeko. Ea baten batek asmatzen duen.
Zeinek hartzen ditu bisita gehien?
Pageviewko galdera horrek taula bat erakusten digu gero, beherago, pertsona bakoitzaren datu orokorrak aurkezteko (guztira zenbat kontsulta, eguneko zenbat kontsulta batez beste, artikuluaren tamaina, zenbat editorek parte hartu duten…). Hemen ikusten da taula hori:
Txillardegiren artikulua da ikustaldi gehien jaso dituena (30.888 bisita), oso nabarmen da hori; sei urtez, batez beste 13 bisita izan ditu egunero. Artikulu osatuena ere bada (52.2274 karaktere), eta artikulua osatzen parte hartu duten “editore” kopurua altuena ere baditu (41 wikilari).
Zenbat hizkuntzatako wikipediatan dago artikulu hori?
Taula horretako azken zutabean “Hizkuntza guztiak” esteka bat azaltzen da pertsona bakoitzeko. Esteka horretan klik eginez gero euskarazko Wikipedian bakarrik ez, beste hizkuntzatan zenbat kontsulta egon diren ikusi ahal izango dugu.
Txillardegiren artikulua Wikipediako 17 hizkuntzatan agertzen da: espainiera, english, euskara, francais, japoniera, catalá, ga (irlandako gaelikoa, Gaeilge), nl (Nederlands), finlandiera (Suomi), et (Eesti, estoniera), gl (Galego, galiziera), simple (ingeles erraza), cy (Cymraeg, galesa), no (norvegiera, Norsk bokmål), bretoiera (Brezhoneg), hr (Hrvatski, kroaziera), sh (Srpskohrvatski / српскохрватски, serbo-kroaziera).
Harrigarria bada ere kontsulta gehiago agertzen dira espainieraz (egunero 36 bisita) eta ingelesez (eguneko 16 bisita) euskaraz baino (eguneko 13 bisita). Guztira 174,679 bisita jaso du artikuluak hizkuntza guztietakoak batuta, eguneko 73 bisita. Horien artean euskarazkoak 30.839 baino ez dira izan. Pena, euskaldun askok oraindik erdaraz konfiguratuta dauka internet nabigatzailea (ikus lehenhitza.eus).
Bilintx-en artikulua lau hizkuntzatan dago (es, eu, en, ca), eta eguneko 25 bisita ditu (11 euskaraz eta 13 espainieraz).
Elbira Zipitriaren artikulua 5 hizkuntzatan dago (es, eu, en, ca, ru), eta eguneko 14 bisita ditu (7 euskaraz eta 6 espainieraz).
Arantza Urretabizkaiaren artikulua 14 hizkuntzatan dago (es, eu, en, ca, ru…), eta eguneko 30 bisita ditu (17 espainieraz, 7 euskaraz, 3 errusieraz …).
Koldo Mitxelenaren artikulua 13 hizkuntzatan dago (es, en, eu, fr, ru, ja, ca, gl, sv, uk, oc, el, eta arz), eta eguneko 57 bisita jasotzen ditu batez beste (6 euskaraz, 8 ingelesez eta 39 espainieraz).
Miren Azkarateren artikulua 6 hizkuntzatan dago (es, eu, en, fr, ca, de), eta eguneko 7 bisita ditu (3 espainieraz, 3 euskaraz, 1 frantsesez…).
Aita Donostia 8 hizkuntzatan dago (20 bisita eguneko), Ibon Sarasola 5 hizkuntzatan dago (5 bisita eguneko), eta harrigarria dena, Karlos Santamaria euskaraz eta frantsesez bakarrik dago.
Esperimentatu, jolastu
Adibide bat baino ez da izan hemen aurkeztu duguna. Nahiko erraza da honekin esperimentatzea. Goiko adibidean (URL honetan) aldatu ze artikulu aztetu nahi duzun, eta jolastu ezazu! Beste adibide batzuk:
A! Eta informatikaria bazara edo programatzen moldatzen bazara… jakin ezazu grafiko eta taula horietan azaltzen diren datu guzti-guztiak kalkulu-orri batean txukun deskargatu ditzakezula. CSV edo JSON formatuetan lortu daitezke datuak. Erabil ezazu “Jaitsi” botoia.
Kulturako sei erraldoi horien (Mitxelena, Txillardegi…) bisita-kopuruak jaitsi ditzakegu egunez egun, goian aipatutako pageviews galderatik. Eta hor ikusi, adibidez, 2015eko abuztuaren 20an Mitxelenak, bere jaiotzaren urteurrenean, bisita asko jaso zituela:
Edo jaso fitxategi bat Txillardegik hizkuntza guztietan egunez-egun zenbat bisita jaso dituen aztertzeko. Ikusi beheko irudian, adibidez, 2021eko apirilaren 6an zenbat bisita egon ziren, Julen Madariaga hil zen egunean, gehien-gehienak espainierazko artikuluan, baina ingelesez, euskaraz, frantsesez, katalanez eta galegoz ere bai. Espainiako medioetan maiz aipatu zen Txillardegi egun horretan. Harrigarria da bisita gehiago jaso zirela katalanezko artikuluan, euskarazkoan baino:
Gero, zure kontura eta nahi duzun programazio-lengoaia erabilita, nahi duzun moduan aztertu ahal izango dituzu datu guzti horiek.
