Niessen lantegiaren 100 urteko ibilbidea jasotzen duen argazki bilduma eskuragarri daukagu Commons irudi biltegian. Ondarea kudeatzen duten erakundeek lizentzia irekien alde egindako apustuari esker, ohikoak dira azken urteotan honelako ekarpenak. Oraingo honetan ordea, argazkiak igotzeaz gain, itzulpen automatikoari esker argazkien deskripzio-testuak elebitan jarri ahal izan ditugu.

Niessen lantegia

Guillermo Niessen alemaniarrak zabaldu zuen lantegi hau 1914. urtean Errenterian. Etxean erabiltzeko tresna elektromekanikoak ekoizten zituzten, entxufeak, etengailuak, lanpara-euskarriak eta antzeko gailuak. 70. hamarkada bitarte, familia-enpresa izaerari eutsi zion, lehenbizi Errenteriako erdigunean kokatutako lantegian eta ondoren Oiartzunen. 1996. urtean ABB multinazionalaren barruan sartu zen.

Niessen lantegia 1926. urtean. Niessen-bilduma, cc-by-sa

Argazki bilduma

Lantegiaren mendeurrenean, 2014an, hainbat ospakizun-ekitaldi antolatu ziren. Horien artean, lantegiaren bilakaera historikoa jasotzeko ahalegina argazki bilduma bidez. Aranzadi Zientzia Elkartea arduratu zen materiala bildu eta digitalizatzeaz. Guztira 6.000 irudi baino gehiago bildu zituen. Horietako 998 argazki aukeratu eta Niessen bilduma osatu zuen.

Bildumako argazkiak eta bertako informazio guztia jendearen eskura dago GureGipuzkoa webgunearen bitartez. Eduki guztia cc-by-sa lizentziapean dagoenez, Wikipediarekin bateragarriak da. Lizentzia ireki hori baliatu dugu hain zuzen bilduma osoa Commons-en jartzeko. Orain zuzenean txertatu daitezke irudiak Wikipediako artikuluetan.

Hizkuntza-teknologiak

Egindako lana ez da hor geratu ordea. Bildumako irudi guztiek argazkiaren edukia deskribatzen duten gaztelerazko testu laburrak dituzte. Bada, Elhuyar-ekin lankidetzan, gazteleratik euskarara itzuli ditugu testuok itzulpen automatikorako sistema bat erabilita. Sare Neuronaletako Itzulpen Automatikoa (NMT, Neural Machine Translation). Commons-en beraz, euskarazko eta gaztelerazko azalpenekin aurkituko ditugu argazki guztiak.

Ondarearen digitalizazioa, lizentzia libreen erabilera eta hizkuntza-teknologien arteko elkarlan bikaina, gure ustez.

Euskaraldiaren ospakizunekin bat eginez Idazlezainak egitasmoak ekitaldi berezi bat prestatu du azaroak 26an, 18:30ean Victoria Eugenia Cluben. Donostiako liburuzainek osatutako Literatura unibertsaleko 54 autore liburua aurkeztuko da bertan eta jarraian William Shakespeareren Zeru horren infernuak liburuan oinarritutako errezitaldi musikatua eskainiko dute Joxan Goikoetxea, Olatz Prat eta Iosune Marínek. Errezitatzaile gonbidatu gisa parte hartuko dute baita Juan Garzia, Arantza Urkia eta Aritz Brantonek. Ekitaldia irekia izango eta gonbidapenak antzokiko leihatilan eskuratu ahal izango dira 26an bertan, arratsaldeko 17:00etatik aurrera.

Idazlezainak hitz-joko bat da. Liburuzain liburuak “zaintzen” dituen pertsona da. Baina liburuzainaren lana ez da bakarrik liburuak zaintzea, sortzaileak zaintzea ere bada. Idazlezainak taldeak Wikipedian egiten du hori, sortzaileei buruzko artikuluak idatziz, sarrera horiek gaurkotuta mantenduz eta ahalik eta baliabide gehien eskainiz. 2018ko erronka edo eginkizuna literatura unibertsala izan da. Euskal Wikipediako Hezkuntza Egitasmoarekin bat eginez ari dira Idazlezainak literatura unibertsaleko egileen artikuluak lantzen. Helburua da 12-16 urteko ikasleek Wikipedian kalitatezko artikuluak euskaraz topatzea. Guztira 54 autoreen artikuluak landu dira dagoeneko eta horretarako EIZIEk egindako Literatura Unibertsala bilduma hartu da oinarri. Aurten egindakoa liburu batean jaso eta Literatura unibertsaleko 54 autore ondu dute liburuzainek.

2018an landutako artikuluekin ateratako liburua

 

Egitasmoaren oinarrian, kultura erakundeen arteko elkarlana dago: Donostia Kulturarekin batera Euskal Wikilarien Kultura Elkartea, Euskal Idazleen Elkartea eta Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea ari dira lanean. Horrela gauzatzen ari da Wikiliburutegiak proiektuaren helburua: liburutegiak gordetzen dituzten funtsak ezagutaraztea eta, batez ere, liburuzainen lantaldea sortzea Wikipedian edukiak editatzeko eta beste hizkuntzetan daudenak euskaratzeko. Donostiako Udal Liburutegien Sareko liburuzainekin batera, Koldo Mitxelena Liburutegiko liburuzainak eta HABE Liburutegiko liburuzainak ari dira lanean.

Donostiako Idazlezainak Wikipedian trebatzen. Literatura Unibertsaleko egileei buruzko artikuluak sortzeko prestatzen. Argazkia: Iurre Telleria, cc-by-sa

Idazlezainak hurbilagotik ezagutu edo eta errezitaldiaz gozatu nahi duenak, ez galdu asteleheneko hitzordua.

 

Donostiako Literaktum jaialdiaren baitan eta hirugarren urtez jarraian, Wikipedia lantegia egingo dugu aurten ere: jaialdian parte hartzen ari diren sortzaileei eta hauen obrei buruzko artikuluak sortzeko, hobetzeko eta gaurkotzeko. Azaroak 21ean izango da, asteazkena, 17:30-19:30 artean, Donostiako Alde Zaharreko Haur Liburutegian.

Lantegiari buruzko informazio zehatza Wikiproiektuan bertan topatuko duzue. Aurrez izena ematea ez da beharrezkoa baina bai komenigarria (Wikiproiektuan bertan edo kulturekintza@donostia.eus helbidera idatzita). Norbere ordenagailua eramatea komeni da baita.

Literatur zalea baldin bazara eta Wikipedian editatzen baldin badakizu edo ikasteko gogoz bazaude, apuntatu ondo hitzordua!

  • Non? Donostiako Haur Liburutegian
  • Noiz? Azaroak 21, asteazkena, 17:30-19:30 artean
  • Zer? Literaturari buruzko Wikilantegia

Wikidatak 6 urte bete ditu gaur eta data hau ospatzeko opari eder bat egin diogu Euskal Wikilarien Kultur Elkartetik: Armiarma literaturaren zubitegiaren datubase osoa igo dugu, eta dagoeneko jolasteko prest dago. Ia 4.600 liburu eta 960 idazle baino gehiago jasotzen dira Armiarman, eta orain Wikipediarekin integratu eta elkarlotu dugu altxor hau. Has gaitezen jolasean.

Gehiago irakurri

Astronomia gai garrantzitsua da Wikipedian. Ikasturtean zehar milaka aldiz bisitatzen dira Eguzki-sistema, planeta, galaxiak eta izarrei buruzko artikuluak. Euskaraz ondo azalduta egotea helburu nagusia da guretzat, eta horregatik jarri dugu abian urriko lehiaketa: 300 gai euskaraz Wikipedia zein Txikipedian landu ahal izateko.

Gehiago irakurri

Wikipedia munduko bosgarren webgunerik bisitatuena da eta, dagoeneko, Entziklopediarik ezagunena. Era berean, Euskarazko Wikipedia euskarazko webgunerik bisitatuena da. Egunero milaka pertsonek erabiltzen dute ezagutza eskuratu eta gai askoren inguruan ikasteko. Euskal Wikilarien Kultura Elkartearen (EWKE) helburua euskarazko Wikipedia sustatzea da, munduko ezagutza guztia guztion esku jarriz, auzolanean, instituzio eta elkarte ezberdinen laguntzarekin.

Gehiago irakurri

Gure familiako proiekturik ezagunena Wikisource da, egunero bisitatzen dugun Entziklopedia Askea. Baina baditugu ere bestelako proiektuak: Wikimedia Commons da munduko irudi libreen biltegirik handiena; edo Wikidata, datubase erraldoia; baita Wikhiztegia, hiztegi libre eleanitza sortzeko proiektua. Ezezagunagoa den Wikisource azaltzeko unea da: izan ere euskarazko domeinua eta izena jaso du, Wikiteka jaio da liburuaren egunarekin bat.

Gehiago irakurri

Wikisource jatorrizko lanak igo eta transkribatzeko Wikimedia fundazioaren proiektua da. Liburutegi libre bat da, Wikipedian egon daitezkeen artikuluen osagarri, baina aukera asko zabaltzen dituena. Euskaraz ez dugu oraindik proiektu hau martxan, nahiz eta badiren “Wikisource eleanitza” deiturikoan euskarazko testu asko. Duen potentziala aztertu eta egin daitekeena ikasteko aukera izango dugu urtarrilaren 26an Donostiako Tabakaleran antolatu dugun ikastaroan.

Gehiago irakurri

Hasi gara, dagoeneko, Gabonetako zorion-agurrak jasotzen, eta baita 2018rako gure asmoak berritzen ere. 2018ari ekiteko gogotsu gaudenez geu ere, datorren urteko lanaz (EHUko Irakasle Eskolarekin batera egingo dugun lanari buruz) arituko natzaizue gaurkoan.
Euskal Haur eta Gazte Literatura wikiproiektua 2016an abiatutako egitasmoa da, eta Donostiako Irakasle Eskolako ikasleak dira wikiproiektu honen motorra. Triangelu forma duen motorra da, dena den. Batetik, esan bezala, Irakasle Eskolako ikasleak daude, Ibon Egaña irakaslea buru dutela. Bestetik, Donostiako Haur Liburutegia eta bertan lan egiten duten liburuzainak daude, eta triangeluaren hirugarren erpinean, Euskal Wikilarien Kultura Elkartea (EWKE) legoke. Baina zer funtzio betetzen du horietako bakoitzak?
2018ko otsailaren amaieran hasi eta apirilaren amaierara arte, Unibertsitateko ikasleak Wikipediako editore bilakatuko dira berriz ere. Donostiako Irakasle Eskolako 4. mailako ikasleak dira, eta, guztira, 25-30 lagun inguru izango dira Wikipedian trebatuko direnak, Haur Literatura irakasgaia landuko dutenak, hain zuzen ere. Horretarako, jakina, formakuntza jasoko dute, eta EWKEko kideak izango dira formakuntza hori eskaintzeaz arduratuko direnak. Otsailaren 27an jasoko dute ikasleek lehen ikastaroa. Baina badakizue… Wikipedian, entzuten baino gehiago, eginez ikasten da! Artikulugintzan hasi eta… orduan sortzen baitira galderak eta zalantzak. Martxoaren 13an izango dute, ikasleek, zalantza horiek argitzeko parada, bigarren topaketa edo lantegi bat egingo baita EHUko campusean bertan. Topaketa horretan ere, EWKEko kide bat izango dute bidelagun.
Liburutegietan, azkenik, Wikipediako artikulu horiek sortu, editatu eta eguneratzeko funtsak topatuko dituzte ikasleek. Eta funts edo material horiek (liburuak, aldizkari espezializatuak, DVDak…) bilatzen ikasteko, liburuzainen laguntza jasoko dute. Ikasleek Donostiako Fermin Calbeton kaleko Haur Liburuaren Dokumentaziogunera jotzen dute horretarako (martxoaren 5erako aurreikusi dugu lehen bisita). Honela, EHUko ikasleek Wikipediako artikuluak zuzen dokumentatzeko eta artikuluetan erreferentziak txertatu ahal izateko bibliografia eta datuak biltzen dituzte Dokumentaziogunean. Zeregin horietan, esan bezala, Liburutegiko lantaldearen laguntza izaten dute gazteek. Eskola-egun bat baliatzen dute lehen bilaketak egiteko, eta hortik aurrera, eskolaz kanpo ere, sarri jotzen dute ikasleek Dokumentaziogunera, Wikipediako artikuluetarako bibliografia topatzeko edo bestelako gaien inguruko kontsultak egiteko eta aholkuak eskatzeko.

Eta zer da, orain arte, ikasleek landu dutena?
2016an, esaterako, Mariasun Landaren Txan fantasma, Bernardo Atxagaren Chuck Aranberri dentista baten etxean edota Anjel Lertxundiren Tristeak kontsolatzeko makina bezalako artikuluak landu ziren, eta baita hainbat euskal idazle eta ilustratzaileren artikuluak ere. Hona hemen ikasleek 2016an sortu eta landutako artikuluen zerrenda osoa ikusteko lotura.
2017an, aldiz, literatura unibertsaleko klasikoetara jo zuten ikasleek. Honela, Ahatetxo itsusia, Babar edota Edurnezuri-ri buruzko artikuluak sortu eta landu zituzten, besteak beste (IKUS artikuluen zerrenda osoa).
2018rako lan-ildoak ere zehaztu ditugu, dagoeneko. Datorren urtean, Euskal Haur Literaturako hainbat pertsonaia landuko dira Wikipedian, hala nola Pello Añorgaren Pottoko, Bernardo Atxagaren Xola, Juan Kruz Igerabideren Jonas, Kirmen Uriberen Garmendia edota Patxi Zubizarretaren Usoa pertsonaiak.
Laster emango dizuegu ikasleek egindako lanaren berri.

Urtero ehunka proposamen berri aurkezten dira Durangoko Azokan: diskak, liburuak, aldizkariak, antzerkia… Azoka bat da, baina sortzaileak biltzeko gune bat ere bada. Urtero ehunka sortzailek euren proposamenak aurkezten dituzte Durangon, eta sortzaile horien guztien argazkiak ez ditugu libre, Euskarazko Wikipedian, adibidez, erabili ahal izateko. Azkue Fundazioarekin batera egoera honi buelta emateko soluzio bat eskainiko dugu aurten Durangoko Azokan bertan: Photocall bat. Kulturgileak animatu nahi ditugu bertan argazkia egitera, kultura libreki hedatu ahal izateko.

Gehiago irakurri