Hirugarren urtez UEU-EWKE Humanitate Digitalen Beka proposatu dugu 2021ean. Lehenengo deialdian proposamen bakarra aurkeztu zenez, berriro ireki zen proiektuak jasotzeko aukera. Epe berria 2022ko urtarrilean amaitu zen, eta epaimahaia (UEUko bi ordezkari eta EWKE batek osatua) 2022ko otsailaren 10ean bildu zen, telematikoki.

Proposamenak aztertu ostean, bi beka ematea adostu zen, honako proiektuei:

Be[di]girada – Gizaki digitalaren eta digitalizazio gizatiarraren lanketa hezkuntzan integratzeko proposamena

Proiektu honek filosofiaren esparruan ikerketa egin nahi du material didaktiko osagarria, gamifikazioa eta Wikimedia kontuan hartuta. Proiektua interesekoa zela ikusi zuen epaimahaiak, humanitate digitalei duen loturagatik, askotan zaila den filosofiaren esparruari lotzen zaiolako, eta gamifikazioaren ideiak Wikimedian izan dezakeen bideak aztertzea interesgarri deritzolako.

Proietkuaren egileak Amaia Arroyo Sagasta, Hezkuntza eta Komunikazioan doktorea eta HUHEZIko irakaslea eta Egoitz De La Iglesia, Filosofian doktorea izan dira.

XVIII. mendeko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako argitalpenen zerrenda laburra

Egitasmo honen asmoa da XVIII. mendean Araba, Bizkai eta Gipuzkoan argitaratutako idazlanen zerrenda partzial baina anbiziotsu bat ateratzea. Horretarako, lagin adierazgarri bat aterako da epe horretarako Lau Haizetara katalogotik eta Sancho el Sabio Fundaziotik; Bilketari eta Nafarroako Liburutegiari ere erreparatuko zaie. Ezagutza libreaz erabiltzaile digitalei informazio hori eskueran jarriz, hainbat arlotan baliatu ahal izango da ikerketan zein hezkuntzan, Euskal Herriko irudi oso bat eskuratzeko oinarriak finkatuz. Halaber, elementu bibliografiko horiei buruzko euskarazko Wikipedia artikuluak egiteko aukerak zabalduko ditu.

Proiektua Iñaki Lopez de Luzuriagak egin du, Euskal Filologian lizentziatua, itzultzailea eta Humanitate Digitalen Aditu tituluko ikasleak.

____________________________

Proiektuak 2022an zehar garatuko dituzte, eta horretarako bai UEUren zein Errenteriako Udalaren Torrekuako baliabideak erabiltzeko aukera izango dute. Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak eta Udako Euskal Unibertsitateak aukera asko ikusten dituzte Humanitate Digitalen inguruan ikerketak bultzatzen jarraitzeko.

Interneten, 2022ko otsailaren 10ean

Elhuyarrek sortutako elia.eus itzultzaile neuronala dagoeneko Wikipedian erabil daiteke, zuzenean, Elhuyarrek, Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak eta Wikimedia Fundazioak egindako elkarlanari esker. Eliaren bidez, euskara, ingelesa, gaztelania, frantsesa, katalana eta galegoaren artean itzul daiteke, artikuluak sortzea azkartuz, hizkuntzen arteko ezagutza areagotuz eta munduko ezagutza guztia euskaraz egon dadin erraztuz. Wikilariok hilabete batzuk daramatzagu tresna berri hau erabiltzen, eta emaitzak oso onak dira. Artikulu honetan, tresna nola erabili azalduko dizugu.

ContentTranslation: artikulua aukeratu

ContentTranslation edukiak itzultzeko Wikimediaren tresna da. Bertan artikulu bat aukeratu dezakegu eta itzuli. Horretarako, beharrezkoa izango da Wikipedian kontu bat sortzea (ez baduzu, egizu orain!). Bi aukera dituzu sartzeko: zuzenean Berezi:ContentTranslation jarrita Wikipediako bilatzailean edo, bestela, zure erabiltzaile menuan dagoen “Itzulpenak” botoiaren gainean klik eginda.

Hor “+ Itzulpen berria” botoian sakatuko dugu eta aukeratuko dugu zein artikulu itzuli nahi dugun. Gure adibidean, “Mia Mottley” artikulua aukeratuko dugu, oraintxe Errepublika izendatu den Barbados uharteko lehen ministroa.

Gaztelaniatik itzuli nahi dugula esango diogu (nahiz eta beste hizkuntza batetik ere egin daitekeen), eta izenaren gainean klik egin ostean, “Hasi itzultzen” sakatuko dugu:

Artikulua itzultzen hasi

Sistemak bi zutabetako egitura bat erakutsiko digu. Ezkerrean jatorrizko testua dago, eskuman, gure itzulpena egongo da. Goian, kasu honetan, izen berbera izango dute biek (Mia Mottley izena ez da aldatzen). Baina izenburua aldatu behar bada, bertan egin beharko duzu.

Paragrafo bakoitzaren ondoan klik eginez eskumako zutabean, aukera izango dugu itzulpena egiteko. Eskumako menuan “Elia.eus” aukeratuko dugu eta “Gorde lehenetsitzat”, beti aukera hau ager dadin.

Paragrafo baten itzulpena. Ikusten denez, testua ez da guztiz zuzena. Hori hobetu beharko dugu, eskuz.

Testua itzultzeaz gain, akaso moldaketak ere egin behako dira. Kasu honetan, adibidez, jada egindako zerbait etorkizunean gertatuko zela iragartzen zen. Euskarazko testuan, jada hori aldatuko dugu.

Behin testuarekin ados egonda, goian dagoen “Argitaratu” botoian sakatuko dugu. Baliteke hor esatea testua ez dugula nahikoa aldatu, eta ez uztea argitaratzen. Izan ere, sistemak ez du berrikusi gabeko itzulpenik argitaratzen uzten. Beti aldatu beharko dugu hitzen bat, esamolderen bat edo esaldiren bat, berrikusi dugula ziurtatzeko. Behin hori eginda, argitaratzeko prest egongo da.

Ez baduzu amaitzen, lasai. Itzulpenarekin egindako aurrerapena gordeko da eta ContentTranslation webgunera itzultzen zaren hurrengoan, hor izango duzu ere jarraitzeko edo argitaratu ahal izateko.

Argitaratu ostean, zer?

Argitaratu ostean detaile txikiak konpontzeke daude, adibidez formatu arazoak, txantiloiren bat edo falta diren kategoriak. Hau eskuz egin daiteke ondoren. Adibidez, “Aldatu > Txertatu > Txantiloia” klikatuz gero, “Biografia infotaula automatikoa” sartu ahal diogu kasu honetan.

Argitaratutako artikuluak itxura hau izango du: https://eu.wikipedia.org/wiki/Mia_Mottley

Eskerrik asko Elhuyar, opari eder honengatik. Orain zure txanda da!

Wikipediak Xacobeo 2021 urteko ospakizunekin bat egiten du, Donejakue Bidearen etapetan aurki daitezkeen ondare-elementuak dokumentatuz.

Gehiago irakurri

Kaixo Eniisi Lisika. Askotan ikusten zaitugu euskarazko Wikipedian editatzen, baina ez zara Euskal Herrian jaioa. Nor da Eniisi Lisika eta zer du gogoko?

Kaixo euskaldun guztiei. Bai, zuzen zaudete, euskarazko Wikipedia askotan irakurtzen dut eta artikuluetan akatsak ikustean beti zuzentzen ditut. Errusian bizi naiz eta nire egiazko izena Vitali (Виталий, Vitalij errusieraz) da, baina gaur egun Eniisi Lisika izena hobesten dut. Zer esan nahi du izen honek eta nondik eratorri den? Izen hau nik «eskuz» sortutako hizkuntzatik eratorri zen eta «Arrano Hilezkorra» esan nahi du. Hizkuntza hori krutxiera da (berezko izena Baazdul Krotol’, «espirituen hizkuntza», duena; ingelesez «Crootch» da hizkuntzaren izena); krutxiera nik neuk osoki sortu nuen eta oso hizkuntza zaila da; 25 kasu gramatikal eta 15 denbora gramatikal gutxi-gorabehera dituelako. Hizkuntzak 2.500 hitz ditu gutxi-gorabehera eta garatzen jarraitzen dut. Euskaratik hartutako hitz batzuk ere ditu (baina krutxierazko hitzen 90% ez dira maileguak eta neuk sortu nituen hitz horiek): euskarazko maileguak dituen hizkuntza ez da oraindik izan Lurrean, beraz, gogoeta hori atsegingarri iruditu zitzaidan.

Igarri duzue jadanik hizkuntzak oso gogoko ditudala eta egia da: hizkuntzen mundua harrigarria da eta ni osoki bizi naiz mundu honetan; «arrain bat uretan bezala» esango genuke errusieraz. Nolanahi ere, euskara Lurreko hizkuntza atsegingarriena da niretzat eta, beraz, euskara ikasten hasi nintzen 2018an. Beste hizkuntzak ere ikasten ditut: alemaniera, poloniera, bepsaera (nire errepublikako oso hizkuntza txikia) eta, noski, ingelesa. Horrez gain, abestea gogoko dut, krutxieraz eta euskaraz bereziki, eta batzuetan euskara eta krutxierara abestiak itzultzen ditut.



Nolatan hasi zinen euskaraz idazten?

Lehenago esan bezala, euskara Lurreko hizkuntza ederrena da niretzat. Eta Wikipedia ere aspalditik atsegingarria dut proiektu hau hizkuntzekin lotuta baitago. Errusierazko Wikipedian aritzen nintzen bakarrik lehenago, baina gaur egun euskarazko Wikipedian ere aritzen naiz. Nire jakintza jadanik nahikoa denez, artikuluak itzultzen hasi naiz eta hizkuntzei buruzko artikuluak hobetu nahi dut.

Zergatik euskara atsegin duzu zehazki?

Hizkuntzak soinuaren arabera nagusiki epaitzen ditut. Gramatika ere garrantzitsua da zalantzarik gabe, baina soinuak lehenengo zirrara egiten du eta euskara lehen aldiz entzun nuenean, bere soinua zirraragarri iruditu zitzaidan: oso ederra! Gaur egun oraindik ere txundigarri iruditzen zait euskararen soinua (200 hizkuntza baino gehiago entzun nituela kontuan hartuz). Eta bigarren gauza: euskara hizkuntza bakartua da, guztiok dakigunez. Horrelako hizkuntzak interesgarrienak eta oso misteriotsuak dira. «Zein hizkuntza ederra, euskera guria! Inun ez det arkitzen beste bat hobia!».

Wikimediako zein proiektutan zara aktibo?

Errusierazko eta euskarazko Wikipediaz gain, bepsaerazko Wikipedian ere aritzen hasi nintzen, baina bepsaeraren jakintza oraindik txarra dut, beraz, ezin dut asko egin, artikulu txikiak idatzi bakarrik. Errusierazko Wikipedian hainbat artikulu on eta nabarmenak idatzi nituen, baita euskarari buruzko artikulua hutsunetik nahiko luze izatera garatu ere. Horrez gain, errusierazko Wikiversity proiektan euskararen ikasgai batzuk idatzi nituen. Sarritan Wiktionary (Wikimediako hiztegia) irakurtzen dut, bereziki hitzen jatorriei buruz jakiteko, baina ez ditut bertako artikuluak aldatzen. Batzuetan Wikipediaren beste ataletako artikuluak aldatzen ditut, ohitura bitxia da: beste hizkuntzetan idatzitako testuak irakurri gogoko dut, hizkuntza horiek oraindik ez jakin arren. Hitzak oso gogoko ditut!

Zergatik da zuretzat garrantzitsua euskara bezalako hizkuntza txikiek Wikipedian indartsu egotea?

Egia tristea da, baina gaurko munduan ia guztiek ingelesa jakin nahi dute, beste hizkuntzak ahaztuz. Hizkuntza txikiak suntsitzen dituzten hizkuntza indartsu batzuk ditugu eta urte berri bakoitzarekin egoera txarrago bihurtzen da. Nik hizkuntza indartsu hauek inoiz ez nituen atsegin, hizkuntza txikiak baizik. Noski, ingelesa ere ikasi behar nuen eta oso hizkuntza erabilgarria da gaur egun, baina ez da inoiz atsegina izango niretzat. Eta Wikipedia, uste dut, hizkuntza txikiak gordetzen laguntzen digula. Ingeles eta besteek indar handia dute, baina ez dut itxaropena galtzen. Oso pozik nago euskarazko Wikipedia indartsu dagoelako.

Zure Wikipediako profilean diozu euskaraz bizi nahi duzula. Euskaraz bizi zaitezke Errusian? 

Egia esanda, askok ez dakite euskara zer den errusiarren artean. Nire lagun guztiek ere, ezagutu nituenean, ez zekiten, baita nire irakasleak (alemaniera edo latinera irakasten dutenak, adibidez) ere. Hemengo jendeari sarritan azaldu behar dut euskara zer den eta zergatik harrigarria den, baina ez nago triste euskaraz bizitzea lortzen dudalako nolanahi ere, Internetari esker.

Hezkuntzako langileentzat mezu bat da hau. 2020-2021 ikasturtea hastear da, inoiz baino ziurgabetasun gehiagorekin. Horregatik, guk…

Lagundu nahi dugu

Lau urte dira jada Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak bere Hezkuntza Programa hasi zuela. Tarte honetan 3.000 ikasle baino gehiagok 4 milioi hitz baino gehiago gehitu dituzte Euskarazko Wikipedian. 1.500 artikulu inguru sortu dituzte, 3.000 artikulu inguru hobetu dituzte eta 9.000 erreferentzia bibliografiko gehitu dizkiote euskarazko Wikipediari.

Gehiago irakurri

Txiolari batek mezu pribatua bidali zigun aurrekoan, ohartarazten Pasai Donibaneko traineruak artikuluan agertzen zen 1941eko irudia ez zela Pasai Donibane, Orio baizik. Wikipedian artikulu bat zuzentzea erraza bada ere (dagoeneko jartzen du Orio dela) argazkien kasuan eztabaida handiagoa izan daiteke: izan ere, 1941ean egindako argazki sorta horretan (15 argazki dira, guztira) Pasai Donibanen atera zirela jartzen du, argiki Orio bada ere.

Argazkiak Vicente Martinek egin zituen, 1926an jaio eta 2016an hil zen argazkilari donostiarra. Bere argazki guztiak Car Funtsari eman zizkion eta honek Kutxa Fototekari. Kutxa Fototekak lizentzia librearekin jarri zituen GureGipuzkoa ekimenaren baitan eta Wikimedia Commonsen argazki guzti horiek gurera igo genituen, Wikipedian (eta beste edozei proiektutan) erabili ahal izateko. Vicente Martinen 1.236 argazki daude, eta horietako askok balio dokumental izugarria dute, frankismoaren hasierako Gipuzkoa dokumentatzen baitute.

15 argazki hauek, ordea, akats bat dute. Ez dakigu akatsa digitalizatzerakoan sortu zen, edo Martinek berak gaizki sailkatu ote zituen, baina argiki Orio diren horiek Pasai Donibane gisa agertzen dira. Galdera, ordea, beste bat da: argazkian agertzen diren arraunlariak oriotarrak dira eurek irabazitako bandera bat edo denboraldi ospatzen ala pasaitarrak dira Orion irabazi ostean?

1941ean Oriok ez zuen Kontxako Bandera irabazi (Hondarribia izan zen garaile eta San Juan 2.). 1940an (Amaikak Bati 35 segundo aterata) eta 1942an (San Juani 9 segundo aterata) bai, Orio izan zen irabazle. Hala ere, beste argazki hau ikusita, ematen du hainbat garaipen ari direla ospatzen.

Argazkia: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Remeros_por_las_calles_de_Pasai_Donibane_con_sus_banderas_y_trofeos_(11_de_15)_-_Fondo_Car-Kutxa_Fototeka.jpg

Wikilariok katalogazioa ahalik eta hoberen egiteko asmoa dugu. Kasu honetan akats bat aurkitu dugu, baina galderak erantzun bat behar du: Orioko arraunlariak dira Orion ospakizunetan edo Pasai Donibanekoak dira… Orion ere ospakizunetan?

Hemen uzten dizuegu argazki guztiei lotura, ea soluzio bat ematen diogun aferari.

Ana Ollok eta Xabier Armendaritz Euskal Wikilarien Kultur Elkarteko lehendakariak lankidetza hitzarmena sinatu dute “Wikipedia Euskaraz” proiektua Nafarroan garatzeko.

Nafarroako Gobernuak, Euskarabidea-Euskararen Nafar Institutuaren bitartez, eta Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak lankidetza hitzarmena sinatu dute Wikipedian euskarazko kultur eduki digitalen sorkuntza, hedapena eta kontsumoa sustatzeko.

Nafarroako herritarrei euskarazko eduki digital eta kulturalaren eskaintza handitzen jarraitzeko asmoz, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak eta Xabier Armendaritz Euskal Wikilarien Kultur Elkarteko lehendakariak bi erakundeen arteko lankidetza formalizatu dute gaur goizean. Horri esker, 25.000 euroko diru ekarpena duena, kultur elkarteak eta Euskarabideak elkarrekin lan egingo dute aurten Nafarroan “Wikipedia Euskaraz” programa ezartzeko.

Euskarabideak, Euskararen I. Plan Estrategikoan (2016-2019), informazioaren eta komunikazioaren teknologietan euskararen presentzia areagotzea jarri zuen helburutzat, euskararen gizarte erabilera sustatzeko helburu nagusiarekin. Bigarren planak ere bide beretik jarraituko du. Hortaz, Interneten dauden informazio guneetan euskarazko publikazioak eta eskaintza handitzeko ekimenak babestea beharrezkoa suertatzen da.

Bere hitzaldian, Ollok azpimarratu du sinadura horrek “lankidetza instituzional publiko-pribatu horretan aurrera egitea” dakarrela, “kasu honetan bezala, 2016tik edukia eta ezagutza librea eta horiekin lotutako proiektuak euskaraz zabaltzen dituen elkarte batekin”.

“Aro batean bizi gara, non teknologiaren erabilerak aurrera egiten duen egunez egun, lanean eta aisialdian, edo kulturaren kontsumoan. Hori dela eta, une ezin hobean gaude horrelako lan-sinergiak ezartzeko, Nafarroako herritar guztien eskura euskarazko kultur adierazpenak jartzeko eta hainbat jardueraren bidez zabaltzeko”, esan du.

Ollok gogorarazi duenez, Nafarroa Suspertu Planaren barruan, “agerian geratzen da berrikuntza teknologikoaren beharra aurrera egiteko”. Eta esan du, “ Bizi dugun aro digitala are nabarmenago geratu da konfinamenduan, eta prozesu hori aprobetxatu behar dugu euskara eta bere kultura pertsona guztien eskura jartzeko aukerak zabaltzen jarraitzeko”.

Proiektuak Nafarroan

Euskal Wikilarien Kultura Elkartea, 2016an sortu zenetik, Nafarroari lotutako hainbat proiektutan aritu da lanean, gaur goizean sinatutako hitzarmenari esker indartu eta aurrera jarraitu ahal izango dutenak

Tokiko eragile eta erakundeekin elkarlanean, Wikipediaren bidez Nafarroako kultur ondarea zabaltzen lan egin da. Herriko toponimia, euskalkiak, istorioak eta monumentuak dira abian jarritako ekimenen protagonistak. Horrez gain, tokiko hedabideekin lan egiteko ildoak ere ezarri dituzte, Ttipi-Ttapa aldizkariarekin, esaterako. Aldizkariak Wikimediara igo du bere argazki-funtsaren zati bat, mundu guztiarentzat eskuragarri jarriz. Proiektu honi esker, adibidez, 1980 eta 1992 urteetako irudiak ikusi ahal izango dira deskribapen txiki batekin lagunduta.

Horretaz gain, Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak garatzen dituen proiektuen artean ondare kulturala eta geografikoa zabaltzea dago, WikiBizi Euskal Herria ekimenaren barruan euskararen lurralde osoko lehen bidaia-gida irekia online eginez. Besteak beste, Irantzuko lurren inguruko ibilbideak sarera igotzea eta Larraungo mendi ibilbideen zerrenda eguneratzea aurreikusi dute. Oteiza museoarekin elkarlanean ere hasi gara, Jorge Oteizaren obra eta ondarea Wikipedian zabaltzeko asmoz.

Gainera, Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak herritarren parte-hartzea sustatu nahi izan du proiektuan, eta WikiBizi Euskalherriak hiru argazki lehiaketa antolatu ditu udan zehar, ondareari eta naturari buruzko argazkiak biltzeko.

2017an hasi ginen gure Hezkuntza Programarekin, “Kalitatezko 1.000 artikulu Bigarren Hezkuntzako ikasleentzat” izenarekin. Lan asko egin dugu hasi ginenetik, adibidez 1.900 artikulu dituen zerrenda bat egin eta horiek hobetzeko bideak aurkitzen. Hiru urte hauetan lortu dugu ikasleek 3 milioi hitz inguru idaztea, Txikipedia sortzea, nazioarteko konferentzia bat egitea Wikimedia eta Hezkuntzaren harremanaren inguruan eta helburu artikuluen edukia bikoiztea.

Urtero gure lana azaltzen duen dokumentua egiten dugu, eta gardentasunaren izenean, hemen jaitsi eta irakurtzeko aukera duzue.

Wikipedia lan kolektibo bat da, askoren artean idatzia, garatua, zuzendua, eraldatua eta eztabaidatua. Artikulu batzuek ehunka pertsonen lana dute atzetik, beste batzuetan pertsona bakar batek edo pare batek hartu dute parte. Wikipedian aritzen diren pertsonek modu boluntarioan idazten dute, eta artikulu baten egiletza begiratzea posible bada ere, ez da izenik agertzen artikuluaren hasieran edo amaieran, beste lan batzuetan ohikoa den bezala.

Orain tresna berri batek aukera ematen digu testu baten zati bat nork idatzi duen begiratzeko, baita wikilari horrek artikuluaren zein ehunekoa idatzi duen begiratzeko ere.

Wikimedia Fundazioak, wikilariek egiten dituzten eskarien ondorioz, “Nork idatzi du hori?” izeneko Firefox eta Chrome luzapena sortu du, artikulu baten egiletza ezagutzeko aukera ematen diguna.

Luzapena instalatu ostean, “Nork idatzi du hori?” jartzen duen botoi bat agertuko da zure Wikipediako menuan, ezkerrean.

Artikulu batean gaudenean nahikoa izango da botoi horri ematea, datuak kargatzeko denbora itxoitea eta artikuluaren gainean klik eginez informazioa eskuratu ahal izango dugu.

Sistema honek “WhoColor” teknologia erabiltzen du, momentuz bost hizkuntzatan baino ez dagoena eskuragarri, tartean euskaraz. Tresna horri buruz hitz egin genizuen WhoColor, talde-lanak ebaluatzeko tresna, euskaraz artikuluan.